آموزش ابراز وجود به صورت کاربردی

آموزش مهارتهای زندگی به صورت کاربردی

          مثالهائی که در این متن ارائه می شود ، معنای ابراز وجود کردن یا احقاق حق نمودن را در حوادث مختلف نشان می دهد شاید برخی از این نمونه ها را در زندگی خود نیز تجربه کرده باشید . چند دقیقه ای وقت بگذارید و صادقانه به سخنان خود درباره روابطی که با اشخاص مهم در زندگی خود دارید گوش فرا دهید .         

● مهارت ابراز وجود

مثالهائی که در این متن ارائه می شود ، معنای ابراز وجود کردن یا احقاق حق نمودن را در حوادث مختلف نشان می دهد شاید برخی از این نمونه ها را در زندگی خود نیز تجربه کرده باشید . چند دقیقه ای وقت بگذارید و صادقانه به سخنان خود درباره روابطی که با اشخاص مهم در زندگی خود دارید گوش فرا دهید .

به دقت به تماسهای خود با والدین ، دوستان ، همکاران ، هم شادگردیها ، همسر ، بچه ها ، رؤسا ، آموزگاران ، فروشندگان ، همسایه ها و اقوام و بستگان توجه کنید .

▪ چه کسی در این روابط نقش غالب را ایفا می کند ؟

▪ آیا در ارتباط با این اشخاص از شما سوء استفاده می کنند ؟

▪ آیا معمولاً احساسات و نقطه نظرهای خود را ابراز می کنید ؟

▪ آیا از اشخاص به سود خود بهره برداری می کنید ؟

▪ آیا آنها را از خود می رنجانید ؟

مثالها را که بخوانید می توانید کمی در ابراز وجود کردن تواناتر شوید .

▪ صرف شام در رستوران

▪ تعارف مواد مخدر

▪ عوض کردن یک کالای معیوب

▪ قرض گرفتن

▪ وزن زیاد

● صرف شام در رستوران

علی و سارا برای صرف شام به رستوران گران قیمتی رفته اند . علی سفارش مرغ نیم پزی داده است اما وقتی گارسون مرغ را می آورد علی متوجه می شود که مرغ اورا بیش از اندازه سرخ کرده اند . علی می تواند به ۳ شکل از خود واکنش نشان دهد .

▪ بدون ابراز وجود

علی به سارا غر می زند و می گوید : مرغ او بیش از اندازه سرخ شده و سوخته و دیگر به این رستوران نمی آید اما وقتی گارسون از او می پرسد : آیا غذا مطابق میل شماست : علی می گوید : نه متشکرم

نتیجه : شام و شب او خراب می شود و او از اینکه اعتراضی نکره و حرفی از سرخ شدن بیش از اندازه مرغ نزده خشمگین می گردد .

▪ پرخاشگرانه

علی با عصبانیت گارسون را به سر میز فرا می خواند و با صدایی بلند و به طرزی غیرمنصفانه از اینکه مرغ او سرخ شده است با فریاد اعتراض می کند .

لحن او در نظر گارسون خنده دار است و همسرش هم خجالت زده می شود .

▪ نتیجه : غذای او عوض می شود اما خجالت کشیدن همسرش میان آن دو برخورد به وجود می آورد . گارسون هم احساس میکند تحقیر شده است و شب بدی برای هر دوی آنها بوجود می آید .

▪ اما مهارت ابراز وجود

علی گارسون را صدا می زند و به او می گوید که مرغ نیم پز سفارش داده است و بعد سرخ شدن بیش از اندازه مرغ را به او نشان می دهد .

علی مؤدبانه و در ضمن قاطعانه از گارسون می خواهد که مرغ را به آشپزخانه برگرداند و به جای آن مرغ نیم پز را که قبلاً سفارش داده بیاورد .

▪ نتیجه :

گارسون از اشتباهی که صورت گرفته عذرخواهی می کند و پس از چند دقیقه مرغ نیم پزی را برای او می آورد . و از اینکه مشتریش راضی بوده خوشحال می شود .

علی و سارا از صرف شام در رستوران لذت می برند .

علی احساس می کند از طرز برخورد خود راضی است .

● تعارف مواد مخدر

رامین دانشجوی دانشگاه است رفتاری بسیار دوستانه دارد و در زمینه های اجتماعی فعال و پویاست . مدتی است با سعید دوست شده ، یک شب سعید رامین را به یک میهمانی دعوت می کند . در طول میهمانی یک نفر بسته کوچکی حاوی مواد مخدر را به دیگران تعارف میکند همه جز رامین استقبال می کنند اما وقتی سعید به او پیشنهاد می کند می ماند که چه باید بکند : ۳ شکل واکنش او را توضیح می دهیم :

▪ بدون ابراز وجود

رامین بالاخره می پذیرد و وانمود می کند که قبلاً هم مواد مصرف کرده ، او به دقت به دیگران نگاه می کند و از طرز استعمال آن ماده خاص آگاه می شود .

اما نگران است مبادا با زهم مواد بیشتری به او تعارف کنند .

▪ نتیجه : او نمی خواهد سعید را ناراحت کند اما خودش تن به کاری می دهد که به آن علاقه ای نداشته است .

▪ پرخاشگرانه

رامین از پیشنهاد سعید عصبانی می شود و او را سرزنش می کند و از او می خواهد که سریعاً او را به منزل برگرداند . وقتی میهمانها به او می گویند الزامی نیست در قبول این تعارف ، او هم چنان به تندخویی ادامه می دهد ، سعید احساس می کند که نزد میهمانها تحقیر شده است و علاقه اش به رامین کم می شود و به این نتیجه می رسد که اگر با او دوستی نکند بهتر است .

▪ مهارت ابراز وجود

رامین از قبول پیشنهاد سعید خودداری می کند و مؤدبانه جواب می دهد : نه متشکرم .

بعد به حاضرین می گوید که تا کنون مواد مصرف نکرده و علاقه ای هم به این کار ندارد .

رامین به سعید و دوستانش می گوید که ترجیح می دهد به سینما برود اما به آنها حق می دهد که به میل خود رفتار کنند .

وقتی از میهمانی خارج می شود از سعید گله می کند که چرا به او نگفته دوستانش مواد استعمال می کنند و بعد اضافه می کند که با پیشنهاد مصرف مواد و تعارف آن ، آزادی او را به مخاطره انداخته زیرا اگر به هر شکل پلیس از موضوع باخبر می شد او را هم دستگیری می کرد .

رامین به این فکر می افتد که احتمالاً اگر با سعید قطع رابطه کند بهتر است .

● عوض کردن یک کالای معیوب

▪ بدون ابراز وجود

کامران با قدمهای آرام و با تردید به متصدی کتاب فروشی نزدیک می شود و درحالیکه چشم به زمین دوخته با صدایی کمی بلندتر از نجوا حرف می زند . چهره اش به گونه ای است که انگار کار بدی کرده است . کتاب را محکم در دستهای خود گرفته و انگار که به متصدی می گوید « مرا آزار مده » از پس دادن کالا منصرف می شود .

▪ پرخاشگرانه

کامران خشمگین در حالیکه صدایش به گونه ای است که در هر جای مغازه شنیده میشود و حالت چهره اش به گونه ای است که انگار می خواهد فروشنده را تحقیر کند .

پول کالا را می گیرد اما فروشنده با او دشمن شده است و خودش هم راضی نیست .

▪ با ابراز وجود

کامران به سمت فروشنده می رود و به چهره او نگاه می کند چهره ای آرام و مطمئن دارد ، لبخندی می زند و به طرز دوستانه با فروشنده صحبت میکند و نقص کالا را با او در میان می گذارد ، هم کامران به خواسته خود می رسد و هم فروشنده احساس خوبی دارد زیرا مشکل یکی از مشتریانش را حل کرده است .

▪ قرض گرفتن

افسانه کارمند یک شرکت خصوصی است او زنی خوش برخورد ، علاقه مند به گردش و کارمندی خوب است . رفتارش به گونه ای است که هم همکارانش و هم دوستانش او را دوست دارند .

مریم یکی از دوستان صمیمی اش از او خواهش کرد ؛

گفت که قرار است به میهمانی برود و از افسانه خواست گردن بند جدید و گران او را قرض بگیرد ، افسانه گردن بند را از نامزدش هدیه گرفته بود و مایل نبود که گردن بند را به کسی بدهد .

● رفتارهای او :

▪ بدون ابراز وجود

او نگرانی اش را از گم شدن یا آسیب دیدن گردن بند پنهان می کند و با این که گردن بند خیلی برای او عزیز است می گوید خواهش می کنم و گردن بند را به مریم می دهد و تمام شب را در نگرانی سپری می سازد .

▪ پرخاشگرانه

افسانه از درخواست دوستش ناراحت می شود و می گوید : نه ، به هیچ وجه و خشمگین می شود و به او می گوید درخواست احمقانه ای داری .

مریم تحقیر می شود اما افسانه بعد احساس پشیمانی میکند احساس رنجش مریم در تمام شب ادامه دارد و از آن به بعد رابطه بین مریم و افسانه به هم می خورد .

▪ ابراز وجود کردن

افسانه اهمیت گردن بند را به مریم می گوید و با لحنی مؤدبانه و با این حال محکم به او می گوید که تقاضایش غیرمنطقی است زیرا این گردن بند برای او ارزش ویژه ای دارد .

مریم ناامید می شود اما افسانه را درک می کند افسانه هم از اینکه صادقانه حرف زده خوشحال است .

▪ وزن زیاد

علی و سارا ۹ سال است که با هم ازدواج کرده اند . اخیراً سارا چاق شده است و علی معتقد است سار خیلی از معیارهای او فاصله گرفته است . علی مرتب به او گوشزد می کند که وزن اضافه کردن سلامتی او را به مخاطره می اندازد و بچه ها هم از او یاد می گیرند .

سارا ناراحت می شود او سعی می کند وزنش را کم کند اما حالا واکنش سارا را باهم می خوانیم :

▪ بدون ابراز وجود

او از چاق شدنش معذرت می خواهد و عذر و بهانه های بی مورد می آورد و در واقع اصولاً به علی جواب نمی دهد اما در درون خود به دلیل غرولند شوهرش احساس بدی دارد و احساس گناه می کند اما احساس اضطرب کاستن از وزنش را دشوارتر می کند . اینگونه مشاجره میان او و شوهرش ادامه دار می شود .

▪ پرخاشگرانه

سارا در مقام اعتراض به شوهرش می گوید که خود او دیگر مالی نیست و می گوید تو هم پر شدی ولی من هیچ وقت به روت نمی آورم و رفتارهای دیگری از شوهرش را تحقیر می کند .

و اینگونه با ابراز خشم به علی آسیب می زند و به تیرگی روابط خود با شوهرش می افزاید .

▪ با ابراز وجود

وقتی سارا با علی تنها می شود به او می گوید که بله حق با اوست که وزن اضافی به سلامتی او لطمه می زند اما اضافه می کند که طرز برخورد او با این مشکل را نمی پسندد . می گوید همه تلاش خود را می کند تا از وزنش کم کند و این تلاش برای او سخت است . علی می پذیرد و به اتفاق برنامه ای را تدارک می ببینند که به گونه ای حساب شده سارا بتواند وزن خود را کاهش دهد .

آموزش مهارتهای زندگی ؛ فرمول خوشبختی

          افراد خوشبخت افرادی هستند كه اعتماد به نفس در آنان زیاد است. برای خود احترام قایلند و مهمتر این كه در هر موقعیتی قادرند این نوع اعتماد به خود و احترام برای خویشتن را حفظ كنند. برای زندگی شور و شوق زیادی دارند.   

افراد خوشبخت افرادی هستند كه اعتماد به نفس در آنان زیاد است. برای خود احترام قایلند و مهمتر این كه در هر موقعیتی قادرند این نوع اعتماد به خود و احترام برای خویشتن را حفظ كنند. برای زندگی شور و شوق زیادی دارند. و از زیباییهای حیات لذت می برند. این افراد مایلند ناشناخته ها را بشناسند و به گشودن راز و رمزهای زندگی علاقه مندند و زندگی و حیات را نوعی معجزه می دانند، نه مایه زحمت و پریشانی.

فرد خوشبخت در مواقع ضروری خطر می كند و قبول خطر از طرف او با عقل سلیم و تلاش لازم همراه است. به جای شكوه و شكایت عمل می كند و می داند كه ناله و شكایت كردن مشكل او را حل نمی كند. هرگز زندگی كنونی خود را با نگرانی برای اینكه در آینده چه پیش خواهد آمد، تلف نمی كند و بیشتر اوقات خود را صرف انجام دادن فعالیتهایی می كند كه به رفع مشكلاتش كمك كند.

او در چنین شرایطی بدون احساس غم و پریشانی درباره آنچه در گذشته برایش پیش آمده یا انجام گرفته است، می تواند از تكرار اشتباههای خود جلوگیری كند. در تلاشهای خود پشتكار و استقامت نشان می دهد و اگر موانعی در راه او پیش آید، فعالیت و پشتكار او نیز شدت بیشتری می یابد.

این فرد بیشتر تحت تأثیر انگیزه ها و نیازهای سطح بالاتر مثل درك و ستایش از زیبایی و زیباشناسی، عشق و احترام، عدالت، صلح جهانی و نظایر آن است تا نیازهایی مثل گرسنگی و ایمنی.

فرد خوشبخت می داند كه خود او دنیای درونی اوست و خودش سازنده شادیهای زندگی اش می باشد و از این رو هیچ گاه شادی، عشق، احساس موفقیت و رضایت را از زندگی طلب نمی كند، بلكه شخصاً این احساسات و هیجانها را به زندگی وارد می نماید.

در ارتباط با دیگران احساس رقابت آزاردهنده ندارد و برای اندازه گیری موفقیت خود كمتر خود را با دیگران مقایسه می كند.

این فرد می داند كه همیشه می تواند مورد تأیید دیگران قرار گیرد، بنابراین فكرش را بیش از حد مشغول این نیاز نمی كند. نسبت به حقوق ذاتی افراد دیگر برای انتخاب راه خود تا جایی كه به حقوق دیگران صدمه نرسد، احترام قایل است و رفتار او نیز در همین راستا می باشد.

او زندگی را پر اهمیت ترین تجربه حیات می داند و نسبت به زندگی و موهبتی كه برای تجربه زندگی به او داده شده است، قدردانی می كند. همه آن چیزهایی را كه طبیعت در وجود او به ودیعه گذاشته است بخوبی می شناسد و استعدادهای خود را پرورش می دهد و از بابت آن نیز شاد است.

او خسته شدن، كسل بودن یا بی علاقگی نسبت به زندگی را نمی شناسد. نسبت به زندگی اغلب سرشار از احساس لذت است. بدون تظاهر و تزویر، بی تكلف و فروتن است و این توانایی را دارد كه بتواند از هر چیزی به طور واقعی لذت ببرد و شاد باشد.

فرد خوشبخت همه فعالیتها و سرگرمی های زندگی مثل ورزش، گردش، پیاده روی، خواندن شعر و كتاب و معاشرت را دوست دارد و بخشی از اوقات خود را صرف این فعالیتها می كند.

وقت خود را صرف سرزنش كردن اطرافیان خود (به دلیل نقایص یا كمبودهای آنان) نمی كند و به جای آن می كوشد تا اشكالهای خود را رفع كند.

 

تحقیقات انجام شده در مورد مهارتهای زندگی

          میانگین نمره عزت نفس دانش آموزانی كه درس مهارت های زندگی را گذرانده بودند، بیشتر از دانش آموزانی بود كه درس مذكور را نگذرانده بودند.   

۱) بررسی تحقیقات انجام شده در داخل ایران

۱) نتایج تحقیق شریفی (۱۳۷۲)، نشان می دهد كه آموزش مهارت حل مسأله می تواند در بهبودی یا كاهش میزان افسردگی نوجوانان و علائم اختصاصی افسردگی آنان مؤثر باشد، موجب افزایش میزان كفایت شخصی آنها و توانایی ایشان در روابط بین فردی با همسالان گردد.

۲) احمدی زاده (۱۳۷۳)، در تحقیق خویش به این نتیجه دست یافت كه آموزش مهارت حل مسأله با افزایش شایستگیهای اجتماعی و ارتقاء سطح روابط بین فردی نوجوانان ارتباط قاطع دارد و بر افزایش مفهوم خودِ تحصیلی نوجوانان مؤثر می باشد.

۳) پاپیری (۱۳۷۶)، در تحقیق خود ۲۶ نفر از دانش آموزان دختر و پسر را كه سابقه اقدام به خودكشی داشتنند، بطور تصادفی انتخاب نمود و به دو گروه آزمایشی و كنترل تقسیم نمود. بعد از ۱۲ جلسه آموزش حل مسأله به دو گروه آزمایشی، این نتایج حاصل شد كه آموزش مهارت حل مسأله می تواند در كاهش میزان افسردگی و ناامیدی و بهبود مهارت های مقابله ای نوجوانان اقدام كننده به خودكشی مؤثر باشد.

۴) نتایج بررسی اجرای آموزش مهارت های زندگی برای مقاطع چهارم و پنجم ابتدایی در ۶ استان كشور (تهران، كرمانشاه، شهرستان های استان تهران، سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی و ایلام) توسط دفتر بهداشت و تغذیه وزارت آموزش و پرورش در سال تحصیلی۷۸-۷۷ نشان داد كه در پیش آزمون بین گروه كنترل و آزمایش تفاوت وجود ندارد. اما در مرحله پس آزمون تفاوت معنی داری بین میانگین نمرات دو گروه وجود دارد. همچنین بین تفاوت نمرات دانش آموزان دختر و پسر ارتباط معنی دار وجود دارد و در مقایسه استان ها، استان كرمانشاه بالاترین نتایج را نسبت به استان های دیگر دارد.

۵) اسماعیلی (۱۳۸۰)، در پژوهش خود اثر آموزش درس مهارت های زندگی در تعامل با شیوه های فرزند پروری را بر عزت نفس دانش آموزان استان اردبیل مورد بررسی قرار داد. نتایج نشان داد كه میانگین نمره عزت نفس دانش آموزانی كه درس مهارت های زندگی را گذرانده بودند، بیشتر از دانش آموزانی بود كه درس مذكور را نگذرانده بودند. این یافته با نتایج تحقیقات «انجمن روان شناسی آمریكا»۱ (۱۹۹۶ و ۱۹۹۴) هم سو بود. بدین معنا كه آموزش مهارت های زندگی بر افزایش عزت نفس دانش آموزان تأثیر مثبت دارد. در این پژوهش با مقایسه عزت نفس دختران و پسران، میزان عزت نفس دختران پایین تر از پسران بوده است. بنابراین، نتایج این تحقیق، ضرورت آموزش مهارت های زندگی جهت افزایش عزت نفس دانش آموزان دختر را پیشنهاد می كند.

۶) طرح تحقیقاتی تحت عنوان «نقش آموزش مهارت های زندگی و شیوه های مقابله در پیشگیری از مصرف سیگار، حشیش و الكل بین نوجوانان استان هرمزگان» توسط دكتر «سیدمحمدموسوی» پیشنهاد شده است. اهداف این طرح كاهش میزان بروز مصرف سیگار، الكل و حشیش و به تعویق انداختن زمان مصرف آن بین دانش آموزان مقاطع اول و دوم متوسطه با استفاده از آموزش های رهبری شونده توسط گروه همسالان می باشد. نتایج مورد انتظار آن، رشد توانائیهای فردی در مقابله با استرس و حل مشكل، اعتماد به نفس، رشد و بهبود روابط خانوادگی و ارتباط با همسالان، پیشگیری از ترك تحصیل بین دانش آموزان و جلب مشاركت فعال دانش آموزان در جهت آموزش و انتقال آموخته ها می باشد. (آقاجانی، ۱۳۸۱).

۷) در پژوهشی كه در سال ۸۰ توسط منصور باقری و دكتر هادی بهرامی احسان در رابطه با نقش آموزش مهارتهای زندگی بر دانش و نگرش نسبت به مواد مخدر و عزت نفس دانش آموزان انجام گرفته است، نتایج نشان داد كه آموزش مهارت های زندگی به دانش آموزان موجب ایجاد تغییرات معنی دار در دانش، نگرش و عزت نفس آن ها در سطح (p<۰/۰۰۱) شده است ( منابع موجود در دفتر پیشگیری وزارت آموزش و پرورش).

۸) در تحقیقی كه در سال تحصیلی ۸۲-۸۱ توسط كارشناسی بهداشت و تغذیه آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران بر روی ۱۵۱۷ نفر از دانش آموزانی كه مهارت های زندگی به آن ها آموزش داده شد، انجام گرفت، نتایج نشان داد كه در مرحله پیش آزمون بین دو گروه هیچگونه تفاوت معنی داری وجود ندارد. اما در مرحله پس آزمون میانگین نمرات گروه آزمایشی

تفاوت معنی داری با گروه كنترل نشان داد كه حاكی از موفق بودن برنامه آموزش مهارت های زندگی بود (منابع موجود در دفتر بهداشت و تغذیه وزارت آموزش و پرورش).

۹) در تحقیقی كه توسط خاكپور (۱۳۸۱) در رابطه با شیوه های نوین در پیشگیری و درمان اعتیاد از طریق آموزش مهارت های زندگی، بر روی ۲۴۲ نفر (۱۲۱ نفر گروه آزمایش و ۱۲۱نفر گروه كنترل) انجام شد، نتایج تحقیق نشان داد كه اجرای برنامه آموزش مهارت های زندگی اثرات بلند مدتی در پیشگیری از شروع مصرف مواد مخدر و یا گرایش به مواد مخدر را تأیید می نماید. همچنین مشخص گردید كه عملكرد تحصیلی دانش آموزان نیز بهبود چشمگیری پیدا كرده است.

۱۰) در تحقیقی كه توسط آقاجانی (۱۳۸۱) با عنوان «بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر سلامت روان و منبع كنترل نوجوانان» انجام گردید، نمونه تحقیق ۳۰ دانش آموز بودند كه از بین ۱۹۱ دانش آموز دختر دبیرستانی بالاترین نمره را در آزمون سلامت عمومی گلدبرگ۱ و منبع كنترل به دست آوردند و به طور تصادف به دو گروه تقسیم شدند. پس از اجرای پیش آزمون بر روی گروه آزمایش و كنترل، گروه آزمایشی ۸ جلسه آموزش مهارت های زندگی را دریافت نمودند، اما گروه كنترل هیچ آموزشی دریافت نكردند. سپس مجدداً آزمون سلامت عمومی گلدبرگ و منبع كنترل بر روی دو گروه آزمایش و كنترل اجرا گردید. نتایج این پژوهش به شرح زیر است:

۱) آموزش مهارت های زندگی، سلامت روان آزمودنی ها را بهبود می بخشد.

۲) تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر منبع كنترل آزمودنی ها معنادار نبوده است.

۳) بین سلامت روان و شیوه های مقابله ای و همچنین بین منبع كنترل و شیوه های مقابله ای ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد. اما بین سلامت روان و منبع كنترل ارتباط مثبت و معناداری وجود ندارد.

۴) بین سطح تحصیلات مادر، اشتغال مادر و عملكرد تحصیلی دانش آموزان با سلامت روان و شیوه های مقابله ای آنها ارتباط معنی داری وجود دارد.

۱۱ـ طارمیان (۱۳۷۸)، آموزش مهارت های زندگی را بر افزایش سلامت جسمانی و روانی مانند اعتماد به نفس، مقابله با فشارهای محیطی و روانی، کاهش اضطراب و افسردگی، کاهش افکار خودکشی گرایانه، کاهش افت تحصیلی، تقویت ارتباطات بین فردی و رفتارهای سالم و مفید اجتماعی، کاهش سوء مصرف مواد مخدر و پیشگیری از مشکلات روانی، رفتاری و اجتماعی مؤثر قلمداد کرده است. (آقاجانی، ۱۳۸۱).

۲) بررسی تحقیقات انجام شده در خارج از کشور

۱) تلادو۱ و همكاران( ۱۹۷۴) دریافتند كه توانایی بیشتر در حل مسأله با افزایش عزت نفس و پایگاه درونی رابطه دارد. ( به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۲) نتایج پژوهشی كه اثر آموزش مهارت های زندگی را در زمینه خودآگاهی بررسی نمود، نشان داد كه به دنبال این آموزش، دانش آموزان صداقت بیشتر، نوعدوستی بیشتر و پرخاشگری كمتر نشان می دهند. (ویك لانگ۲، ۱۹۷۹ به نقل از نوری و محمد خانی، ۱۳۷۹).

۳) بوتوین۳ و همكاران (۱۹۸۰ تا ۱۹۹۵) ده مقاله مستقل را در مورد تأثیر برنامه آموزش مهارت های زندگی بر كاهش سوء مصرف سیگار، الكل و مواد مخدر در دبیرستان های امریكا انجام دادند، نتایج نشان داد كه اجرای این برنامه یك كاهش۴۰ تا۸۰ درصدی را در مصرف سیگار، مواد مخدر و الكل بوجود آورده بود. (به نقل از خاکپور، ۱۳۸۰).

۴) بوتوین و همكاران(۱۹۸۰ تا ۱۹۸۴) اثر برنامه آموزش مهارت های زندگی را بر مصرف الكل، سیگار و دارو بررسی نمودند. این برنامه شامل آموزش مهارت های ارتباطی، تصمیم گیری، اضطراب و استرس بود. نتایج نشان داد كه آموزش ها در كاهش مصرف سیگار، الكل و دارو مؤثر بوده اند. (به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۵) در بسیاری از بررسی های انجام شده، در زمینه اثر مهارت های زندگی بر عملكرد تحصیلی، از طرح های غیر تجربی استفاده شده است. مثلاً در برنامه آموزش مهارت های

«لایونز كوئست»۱ دو تغییر چشم گیر به دست آمد:

۱) افزایش اعتماد به نفس كودكان

۲) بهبود رابطه معلمان و شاگردان. تمام معلمان و شاگردان شركت كننده در این طرح از برنامه رضایت داشتند. (كوئست زیر چاپ، به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۶) در مطالعه پارسونز۲ و همكاران (۱۹۸۸) در مورد مهارت های زندگی، رابطه معلمان و شاگردان بهتر و رفتار شاگردان در كلاس سازگارانه تر شد.

۷) مطالعه دیگری در پرتوریكو نشان داد كه پس از اجرای برنامه مهارت های زندگی، غیبت شاگردان از مدرسه كاهش یافت (كوئست چاپ نشده). همچنین بررسی های دیگر نشان داده اند كه به دنبال اجرای چنین برنامه هایی، حضور دانش آموزان در مدارس و میانگین نمرات كلاسی آنان افزایش و بدرفتاری آنان كاهش چشمگیری یافت. (نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۸) در پژوهش مهم دیگری كه بر روی ۹۰۰ دانش آموز در ونزوئلا صورت گرفت، مهارت فكركردن به كودكان گروه آزمایشی،آموزش داده شد و سپس این افراد با یك گروه كنترل همتا مقایسه شدند.هر دو گروه،در ابتدا و انتهای بررسی،آزمون های هوشی وآزمون های تحصیلی را تكمیل نمودند. نتایج نشان داد كه هوش گروه آزمایش،بطور معنادار و رضایت بخشی افزایش یافت، نگرش معلمان نسبت به فرایند آموزش تغییر نمود و علاقه بیشتری به شاگردان نشان دادند.

۹ ) پژوهش وسیع تری كه روی یك نمونه ۲۴۰۰۰ نفری صورت گرفت نیز چنین تغییرات معناداری را پس ازاجرای آموزش نشان داد.(گونزالس۱،۱۹۹۰به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۱۰) نتایج پژوهشی نشان داد كه پس از آموزش مهارتهای حل مسأله به گروه آزمایشی، اكتساب این مهارت نسبت به گروه كنترل افزایش یافت ( تلادو و همكاران، ۱۹۸۴؛ كاپلان۲ و همكاران، ۱۹۹۲ به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۱۱) آموزش مهارت های زندگی، در برنامه های گوناگون مؤثر و مفید بوده است. مثل برنامه های پیشگیری از سوء مصرف دارو (بوتوین و همكاران، ۱۹۸۴ و ۱۹۸۰؛ پنتر۳،

۱۹۸۳)؛ بارداری نوجوانان(زابین۴ و همكاران، ۱۹۸۶؛ شینك۵،۱۹۸۶)؛ارتقای هوش (گونزالس، ۱۹۹۰)؛ پیشگیری از بی بند و باری جنسی (اولویس۶، ۱۹۹۰)؛ پیشگیری از ایدز (سازمان جهانی بهداشت،۱۹۹۴)؛ آموزش صلح (پراتزمن۷ و همكاران، ۱۹۸۸) و ارتقای اعتماد به نفس (تكید۸، ۱۹۹۰ به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).

۱۲) مطالعاتی در زمینه آموزش مهارت های زندگی در مقاطع راهنمایی و متوسطه انجام شد، كه نتایج تمامی آن ها حاكی از كاهش میزان مصرف سیگار،الكل و مواد مخدر، افزایش نگرش منفی نسبت به سوء مصرف مواد و افزایش عزت نفس در مهارت های اجتماعی بوده است. (پنتر۹ و همكاران، ۱۹۸۸؛ انیسكویچ۱۰ و همکاران، ۱۹۹۰؛ كروتر۱۱ و همكاران، ۱۹۹۱؛

ایگرت۱ و همكاران، ۱۹۹۴؛ باكر۲ و همكاران، ۱۹۹۵؛ تامپسون و همكاران، ۱۹۸۸). علاوه بر این، برنامه آموزش مهارت های زندگی برای پیشگیری از خودكشی، خشونت و رفتارهای منفی و كاهش افت تحصیلی نیز مورد استفاده قرار گرفته که نتایج حاکی از کاهش میزان اقدام به خودکشی، خشونت و رفتارهای منفی و افت تحصیلی بوده است(الیاس و همكاران، ۱۹۹۱؛ گینر۳ و همكاران، ۱۹۹۳؛ لافروم بواز۴، ۱۹۹۴؛ ایگرت و همكاران، ۱۹۹۴؛ تامپسون و همكاران، ۱۹۹۸؛ پنتر و همكاران، ۱۹۹۸ به نقل از خاكپور، ۱۳۸۰).

۱۳) یكی از اهداف اصلی برنامه مهارت های زندگی، ارتقاء بهداشت روانی كودكان و نوجوانان است. مطالعات بسیاری در مورد تأثیر برنامه آموزش مهارت های زندگی بر ابعاد مختلف سلامت روان انجام گرفته و نتایج نشان داده است كه آموزش این مهارت ها سبب افزایش عزت نفس، بهبود مهارت های اجتماعی و ارتباطات بین فردی، افزایش رفتارهای مثبت اجتماعی و سازگاری اجتماعی، افزایش رضایت سیستم خانوادگی و سازگاری با خانواده، افزایش مهارت حل مسائل شخصی و بین فردی و افزایش مهارت های مقابله ای شده است. (شور۵، ۱۹۸۲؛ بوتوین، ۱۹۸۲؛ پارت۶، ۱۹۸۵؛ كروتر، ۱۹۹۱؛ الیاس و همكاران، ۱۹۹۱؛ لارسون۷، ۱۹۹۲؛ گیلبرت۸، ۱۹۹۶ به نقل از خاكپور، ۱۳۸۰).

۱۴) برنامه های پیشگیری مبتنی بر آموزش مهارت های زندگی، بر اساس مطالعات انجام شده بسیار مؤثرتر از گرایش های سنتی است. مثلاً «پری۹ و كلدر۱۰» (۱۹۹۲) دریافتند كه گرایش های جامع در پیشگیری از سوء مصرف مواد (شامل آموزش مهارت های زندگی برای ارتقای توانائیهای اجتماعی) در به تعویق انداختن شروع مصرف الكل و ماری جوانا بسیار مؤثرتر از گرایش های مبتنی بر ارائه دانش و اطلاعات و گرایش های مبتنی بر رهبری همسالان بوده اند. همچنین «گلین»۱۱ (۱۹۸۹) در مروی بر گرایش های مؤثر در پیشگیری از مصرف سیگار به این نتیجه رسید كه آموزش مهارت ها، جزء ضروری برنامه های موفق و مؤثر است ( به نقل از نوری و محمدخانی، ۱۳۷۹).